czwartek, 11 październik 2012

Pająk wieszczek

Opublikowano w Mikser
/

Pająk wieszczek...wieszczek po srebrnej nici...

Wzbudzają w nas mieszane uczucia. Często są postrzegane oraz kojarzone negatywnie. Wiele osób w ich obecności czuje dyskomfort, czasami nawet lęk. Nie rzadko spotykany jest również paniczny strach. Jednak nie od zawsze pająki kojarzono ze złymi emocjami, choć i takie postrzeganie było rozpowszechnione.

Pająk szczególnie bogatą symbolikę zyskał w wierzeniach ludowych. Sprowadza szczęście i dobrobyt dla domu, w którym się zagnieździł. Symbolika ta wiązana jest ze spuszczaniem się pająka po nici co w metaforyczny sposób pokazywać ma przynoszenie darów niebios. Znaleziony na ubraniu zapowiada zdobycie bogactwa. Noszony przy sobie natomiast strzeże przed chorobami, jest gwarantem zdrowia. Zabicie pająka zgodnie z powszechnie znanym przesądem, sprowadzić ma deszcz. W myśl dawnych wierzeń nagła śmierć pająka powoduje płacz aniołów, który symbolizować ma opad. Spostrzeżenie pająka rano lub w południe zapowiada radość oraz dobre nowiny. Natomiast ujrzany wieczorem sprowadza nieszczęście. Błędne przetłumaczenie francuskiego porzekadła: Matin – chagrin, soir – espoir, tłumaczonego jako: rano – zmartwienie, wieczorem – nadzieje, spowodowało powstanie przysłowia o pająkach nie do końca zgodnego z tym, jakie naprawdę prosperowało wśród ludzi. Antoni Czajkowski pisał:

Pająk wieszczek po srebrnej sieci

Z rana nieszczęście zwiastować leci,

A gdy wieczorne godziny wieją,

Wróżba cieszy złota nadzieją,

Więc szkoda zabić pająka

 

Tradycja chrześcijańska przedstawia pająka jako wyzyskiwacza, krwiopijcę i skąpca. Symbolizuje również chwytanie w sieć przez szatana, bądź diabła, który zastawia sidła i sprowadza na złą drogę.

Pajęczyna natomiast często kojarzona była z kruchością i brakiem solidności, choć służy jedynie jako narzędzie łowów pająka, a nie jego dom. W  księdze Hioba czytamy:

Wybudował swój dom jak pająk, jak budkę stróża, który kładzie się spać bogaty, a gdy otworzy oczy – nie ma nic.

Aleksander Fredro pisał natomiast:

Nasze dzieła – pajęczyna, nasze życie – godzina.

Pająk wieszczek

W misternych, jedwabnych sieciach pająków, kruchość dostrzegał także Jan Kochanowski. Sięgał on jednak po tą symbolikę, używając metafory odnoszącej się do prawa:

Prawa są równie jako pajęczyna: wróbel się przebije, a na muszkę wina.

Z wyjątkiem metafor i ludowych pouczeń, sieci pajęcze znalazły zastosowanie również w medycynie ludowej. Odpowiednio spreparowane, stanowiły, jak wierzono, skuteczny lek profilaktyczny oraz zapobiegały febrze. Kojarzone były również jako te, które zasklepiają rany. Zmieszane z chlebem i przyłożone do skaleczenia działać miały regenerująco oraz jako forma pierwotnego antybiotyku. W "Śnie nocy letniej"  Szekspir pisał:

Dobra pani Pajęczynko, gdy się skaleczę w palec, śmiało się do twej usługi odwołam.

Pająk wraz ze swoją niezwykłą, jedwabną siecią może być postrzegany również jako magiczny i tajemniczy. Kryjący się w zakamarkach, z fizycznością tak bardzo odbiegająca od naszej, jest stworzeniem zagadkowym. Niezwykłość jego sposobu polowań oraz wytrwałość w oczekiwaniu na zdobycz, nadała mu także sporo konotacji pozytywnych.