sobota, 11 maj 2013

„Kierpce na obcasie”, czyli folklor w nowoczesnych stylizacjach

Opublikowano w Artykuły
/

(...) folk to forma wyrazu pewnych postaw życiowych opartych na powrocie do tego co jest źródłem, początkiem

Folklor wtapia się doskonale we współczesną mozaikę kulturowych zjawisk, zaznaczając swoją obecność zarówno w przestrzeni reliktów skansenowych, jak i w kombinacjach stylistycznych w świecie mody. Według Marcina Skrzypka autora publikacji pt. „ Folkowa gorączka złota” : „każdy kto tworzy folk ma na ten temat własne zdanie i własną historię do opowiedzenia, ale z pewnością folk wypływa z podstawowych ludzkich potrzeb ciekawości, dążenia do kontaktu i komunikacji z innymi ludźmi, potrzeby afirmacji rzeczywistości, rozwoju i kreacji”. ( Skrzypek 2004:4)

Kierpce - lampka

Z antropologicznego punktu widzenia wtargnięcie folkowej mody na teren współczesnej popkultury jest skutkiem dwóch zjawisk. Z jednej strony zainteresowanie folkiem można sprowadzić do mody na poszukiwanie ludowych korzeni, która pojawiła się za sprawą estetycznych impulsów (Raczek 1999:74), zaspokajających potrzebę funkcjonowania w atrakcyjnym widowisku. Wykorzystywane elementy najczęściej nie stanowią wyrazu wyższych wartości metafizycznych, ale wpisują się idealnie w konwencje komercyjnych zabiegów. Drugim zjawiskiem jest alternatywność, a dokładniej niszowa kultura alternatywna. W takim kontekście folk to forma wyrazu pewnych postaw życiowych opartych na powrocie do tego co jest źródłem, początkiem; zestawienie sfery tradycyjnej z nowoczesną. W kręgu moich zainteresowań tym razem znajduje się moda na poszukiwanie ludowych korzeni funkcjonująca wyłącznie w wyniku pobudek estetycznych i komercyjnych. Warto jednak zasygnalizować, że komercjalizacja folkloru nie jest jedynym sposobem jego aktualizacji we współczesnej kulturze popularnej. Kultura alternatywna, o której wspomniałam to przestrzeń przechowująca folklorystyczne elementy, będące swoistym antidotum na homogenizację, niszczącą różnorodność i odrębność kultur oraz osadzonych w nich jednostek.

Kultura współczesna podlega ciągłym przemianom, podczas których dochodzi do licznych „eksplozji”, czyli gwałtownych zmian w obrębie kultury. Przykładem takiej właśnie eksplozji może być aktualizacja folkowych akcentów. Moda na folk to po prostu jedna z form redefinicji treści, które już wcześniej funkcjonowały. Jak przystało na modę, zjawisko powszechne w historii ludzkiego gatunku, cechuje ją naśladownictwo, które zaspokaja potrzebę i pragnienie adaptacji społecznej. Z drugiej strony narzędzia jakimi dysponuje moda mają na celu różnicowanie i kreowanie tendencji kierujących ku odmienności (Simmel); wynika z tego, iż mechanizm mody osiąga dwie skrajne perspektywy- gwarantuje jedność i jednocześnie izolację od całości.

Jak w przypadku każdej mody, moda na folklorystyczne akcenty w ubiorach podsuwana jest masowym odbiorcom przez grupę specjalistów kierujących machiną kultury masowej. Mimo, iż proponują oni gotowe wzory i kryteria oceny, racjonalnie myśląca jednostka, nie chłonie bezrefleksyjnie kreowanych treści, lecz dokonuje selekcji, kierując się własnymi potrzebami. Moda na folkowe elementy przebija się wieloma kanałami komunikacyjnymi. Głównym medium skupiającym różnorodne informacje na ten temat jest niewątpliwie Internet. Powstają portale promujące folklor, traktujące na temat stylizacji folkowych, coraz więcej projektantów otwiera „butiki internetowe” oferujące bogaty asortyment. Zazwyczaj główną motywacją do tego typu działań jest czynnik komercyjny, chęć wykreowania oryginalnej formy wyrazu, ale dzięki temu cząstka tradycji polskiej, spuścizny przodków zostaje „przemycona” do sfery masowego przekazu. Projektanci powracając do korzeni, do stylistyki strojów regionalnych, odwzorowują tradycyjne motywy na współcześnie dostępnych tkaninach. Nie jest to innowacyjny zabieg. Strój ludowy również zawierał w sobie inspiracje strojami szlacheckimi, zatem przenikanie się folku ze sztuką wyższą miało miejsce dużo wcześniej. Na przykład pasiak jako typ tkaniny z charakterystyczną dekoracją, pojawia się już około X-XII wieku, jednak kolory zdobiących go pasów zmieniały się, wzbogacono je wraz z postępem technologicznym i wprowadzeniem farb przemysłowych w II połowie XIX wieku. Stroje regionalne to bogactwo kolorów, wzorów i kształtów. Stanisława Neubauer jest jedną z pierwszych projektantek nowoczesnych strojów kaszubskich. Dostrzegła piękno tamtejszego wzornictwa i od dawna z powodzeniem promuje swoją odzież m.in. na konkursie „Mody opartej na wzorach folkowych” w Łodzi. Ów konkurs odbywa się od 1997 roku i jest organizowany przez Krajową Izbę Mody, której członkowie adresują go przede wszystkim do projektantów inspirujących się sztuką ludową i stylistyką etniczną. Celem starcia jest wyłonienie najlepszej kolekcji użytkowej, a także podnoszenie poziomu polskiego wzornictwa i promocja elementów kultury przodków. Wracając do Stanisławy Neubauer- kolorystyka która cechuje jej projekty nawiązuje do podstawowych składników krajobrazu kaszubskiego, czyli barwy jezior, lasów z uwzględnieniem wszystkich odcieni klasycznych kolorów (np. chabrowy czy granatowy).

Kierpce na obcasie

Góralskie chusty, koronki czy hafty to motywy przewodnie promowane przez „folk-kreatorów” mody. Wspólną cechą łączącą działania projektantów jest odtwarzanie tylko wybranych elementów. Były już koszule w stylu huculskim, wzornictwo nawiązujące do wycinanek, czy łowickie pasy; Moda na folk jak większość zjawisk popkultury posiada pozytywne i negatywne aspekty. Nie jesteśmy w stanie rozstrzygnąć czy pozytywy dominują nad negatywami, czy odwrotnie. Dla jednych namiastka folkloru we współczesnych stylizacjach to hołd dla polskiej tradycji, dla innych to tylko krótkotrwała fanaberia i chwyt marketingowy. Każdy z odbiorców masowej kultury indywidualnie zmierzy się z tym dylematem i wyciągnie ważne dla siebie wnioski.